Ιωάννης Μούντζιος: Έως και 10 φορές πιο αποτελεσματικές οι νέες θεραπείες με έγκαιρη διάγνωση της νόσου

Για τις προκλήσεις στη διαχείριση των ασθενών στην καθημερινή κλινική πράξη μίλησε ο κ. Ιωάννης Μούντζιος, Παθολόγος – Ογκολόγος, Διευθυντής της Δ’ Ογκολογικής Κλινικής του «Ερρίκος Ντυνάν», στο Στρογγυλό Τραπέζι για τον Καρκίνο του Πνεύμονα του ygeiamou. Αν μπορούσε να τις συνοψίσει σε μία λέξη, όπως είπε χαρακτηριστικά, αυτή θα ήταν η «πρόσβαση, τόσο σε καινοτόμες διαγνωστικές μεθόδους όσο και σε θεραπείες».

«Αυτή η πρόκληση είναι, κατά τη γνώμη μου, πολυεπίπεδη και πολυπαραγοντική». Όπως εξήγησε, ξεκινά από τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της χώρας μας, η οποία αποτελείται από πολλά νησιά και επαρχιακές περιοχές. «Η Ελλάδα, ως μικρή χώρα, έχει σε μεγάλο βαθμό κεντρικοποιημένη χορήγηση τριτοβάθμιων και τεταρτοβάθμιων υπηρεσιών υγείας. Επομένως, η πρόσβαση σε εξειδικευμένες διαγνωστικές μεθόδους – όπως ο ενδοσκοπικός υπέρηχος ή το PET-Scan – γίνεται κυρίως σε μεγάλα κέντρα. Αυτό συχνά απαιτεί μετακίνηση, η οποία δεν είναι πάντα εύκολη για τους ασθενείς».

Στη λίστα των προκλήσεων βρίσκεται και η πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες. «Σε θεσμικό επίπεδο, η χώρα μας βρίσκεται σε καλό σημείο. Σήμερα, υπάρχει δυνατότητα, μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Υγείας, του ΕΟΠΥΥ και του ΕΟΦ, να έχουμε πρόσβαση ως θεράποντες ιατροί σε όλες τις σύγχρονες καινοτόμες θεραπείες». Ωστόσο, όπως είπε σε πολλές περιπτώσεις οι ίδιοι οι ογκολόγοι και οι γιατροί της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι για αυτές. Ως συνέπεια, ενδέχεται να υπάρξει καθυστέρηση στην παραπομπή των ασθενών σε εξειδικευμένα κέντρα.

Καθοριστικής σημασίας η έγκαιρη διάγνωση

«Γνωρίζουμε, διεθνώς, ότι η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα, από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, πρέπει να γίνεται περίπου μέσα σε 4 έως 8 εβδομάδες, μέχρι την ιστολογική τεκμηρίωση. Όταν καθυστερούμε, πέρα από αυτό το “παράθυρο”, υπάρχουν συνέπειες στην έγκαιρη διάγνωση και, κατά συνέπεια, στη θεραπευτική δυναμική και στη δυνατότητα να προσφέρουμε ίαση σε αυτούς τους ασθενείς» περιέγραψε ο παθολόγος – ογκολόγος τη χρονική καθυστέρηση. Είτε λόγω απόστασης είτε λόγω ελλιπούς ενημέρωσης, οι ασθενείς συχνά αργούν να φτάσουν στα εξειδικευμένα κέντρα που διαθέτουν την απαραίτητη γνώση και τεχνογνωσία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερημένη διάγνωση.

Για να τονίσει πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση, ο κ. Μούντζιος ανέφερε πως «σήμερα, εάν ο καρκίνος του πνεύμονα διαγνωστεί σε χειρουργικά εξαιρέσιμο ή δυνητικά χειρουργικά εξαιρέσιμο στάδιο (στάδια 1, 2 και, υπό προϋποθέσεις, στάδιο 3Α, καθώς και ορισμένοι ασθενείς σταδίου 3), μπορούμε να προσφέρουμε πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα ίασης ή μακροχρόνιας επιβίωσης. Αντίθετα, όταν η διάγνωση γίνει σε ανεγχείρητο στάδιο 3 ή στο 4ο στάδιο, δηλαδή στο μεταστατικό, τότε δυστυχώς οι πιθανότητες μακροχρόνιας επιβίωσης ή ίασης είναι πολύ περιορισμένες». Έτσι, γίνεται σαφές ότι η πρωιμότερη διάγνωση σώζει ζωές.

Η συνεισφορά των θεραπευτικών εξελίξεων

Φέρνοντας ένα κλίμα αισιοδοξίας, ο κ. Μούντζιος αναφέρθηκε στα «όπλα» που διαθέτει στη φαρέτρα του ο παθολόγος-ογκολόγος, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στην αποτελεσματική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα και να προσφέρουν την προοπτική της μακροχρόνιας επιβίωσης. Όσον αφορά τον μεταστατικό καρκίνο του πνεύμονα, στόχος είναι οι ασθενείς να εισέλθουν σε χρόνια ύφεση. Παρόλο που δεν είναι πάντα εφικτό να «εκριζωθεί» ο καρκίνος, όπως ανέφερε, «μπορούμε να τον “κοιμήσουμε” για όσο γίνεται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ώστε να έχουμε μακρά επιβίωση, με την καλύτερη δυνατή ποιότητα ζωής». Όσο νωρίτερα αξιοποιούνται αυτά τα «όπλα», τόσο πιο αποτελεσματικά είναι.

Ειδική μνεία έκανε σε μία κοινή, αλλά εσφαλμένη, αντίληψη: ότι η θεραπεία ισοδυναμεί με χημειοθεραπεία. «Ακούω συχνά το ερώτημα: “Γιατί να κάνουμε θεραπεία στον ηλικιωμένο άνθρωπό μας; Να τον βάλουμε σε χημειοθεραπεία, σε όλη αυτή την ταλαιπωρία;”». Καταρρίπτοντας αυτή την πεποίθηση, εξήγησε ότι σήμερα, στον καρκίνο του πνεύμονα, είναι διαθέσιμη η ανοσοθεραπεία, η οποία έχει αλλάξει το θεραπευτικό πεδίο. Λειτουργεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο: δημιουργεί κύτταρα του ανοσοποιητικού που έχουν «μνήμη» και μπορούν να καταπολεμούν τα καρκινικά κύτταρα σε βάθος χρόνου. Αυτό βοηθά στο να επιτυγχάνεται μακροχρόνια ύφεση σε αρκετές περιπτώσεις.

Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε αυτό που ονομάζεται «ογκολογία ακριβείας» (precision oncology): την ανάλυση του DNA του όγκου σε κάθε ασθενή και τη χορήγηση της αντίστοιχης θεραπείας, με βάση το ιδιαίτερο μοριακό προφίλ του. «Ξέρουμε σήμερα ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα υπάρχουν μεταλλάξεις στο DNA, οι οποίες δεν είναι κληρονομούμενες με την έννοια της κληρονομικότητας, αλλά εντοπίζονται στο DNA του όγκου. Έχουμε δει ότι αυτές οι μεταλλάξεις είναι συχνότερες σε μη καπνιστές ή ελαφρείς καπνιστές, καθώς και σε νεότερους ασθενείς: περίπου στο 1/3 των ασθενών, όταν η διάγνωση γίνεται κάτω των 50 ετών. Θυμίζω ότι η μέση ηλικία διάγνωσης του καρκίνου του πνεύμονα είναι περίπου τα 67 έτη. Όταν, λοιπόν, έχουμε καρκίνο του πνεύμονα κάτω των 50 ετών – ιδίως σε μη καπνιστές ή ελαφρείς καπνιστές – αναζητούμε αυτές τις μεταλλάξεις. Και αυτό είναι σημαντικό, γιατί πλέον διαθέτουμε ειδικούς μοριακούς αναστολείς: “μοριακά χάπια”, με τα οποία, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, επιτυγχάνουμε πολύ καλύτερα αποτελέσματα απ’ ό,τι με ανοσοθεραπεία ή χημειοθεραπεία».

Ο εντοπισμός αυτών των μεταλλάξεων συνιστά μεγάλη πρόκληση. Ως κλινικοί ιατροί γνωρίζουν πως σε νεότερους ασθενείς – που δεν έχουν καπνίσει ποτέ ή έχουν μικρό ιστορικό καπνίσματος – και ιδίως αν προέρχονται από περιοχές με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση, το ζήτημα αυτό είναι πιο ορατό. «Για παράδειγμα, στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, ο καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές αφορά πλέον περίπου 1 στους 3 ασθενείς. Το αναφέρω για να ενισχύσω και την αποστιγματοποίηση: δεν είναι πλέον μόνο το κάπνισμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να το “αθωώσουμε”, αλλά πρόκειται για μια πολυπαραγοντική νόσο» σημείωσε μιλώντας στο Στρογγυλό τραπέζι του ygeiamou.gr.

Συγκεκριμένα, τόνισε πως είναι εσφαλμένη η θεώρηση ότι ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί μία ενιαία ασθένεια. «Στην πραγματικότητα, είναι ένα σύνολο νοσημάτων με διαφορετική βιολογία, που αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο».

Δυνατή η καλύτερη επιβίωση για τους ασθενείς

Η γνώση της βιολογίας του όγκου, των μεταλλάξεων, του κλινικού ιστορικού, των καπνιστικών συνηθειών και των υπόλοιπων κρίσιμων στοιχείων επιτρέπει στους θεράποντες ιατρούς να καθορίσουν θεραπευτική αγωγή με πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες οφέλους για τον ασθενή. «Έχουμε παραδείγματα ασθενών με μεταστατική νόσο, στους οποίους επιτυγχάνουμε μακροχρόνια επιβίωση με τις νεότερες θεραπείες και, σε λίγες ακόμη περιπτώσεις, ίαση. Με τη βοήθεια της επιστήμης, αυτό το ποσοστό αυξάνεται» συμπλήρωσε ο κ. Μούντζιος.

«Όταν ήμουν φοιτητής, μαθαίναμε ότι η πενταετής επιβίωση στον προχωρημένο καρκίνο του πνεύμονα ήταν 5%. Σήμερα είναι περίπου 20%: 1 στους 5 ασθενείς επιτυγχάνει μακρά επιβίωση. Και ελπίζω, στη διάρκεια της δικής μας επαγγελματικής ζωής, να το δούμε να αυξάνεται ακόμη περισσότερο», ανέφερε.

Καταλήγοντας, υπογράμμισε πως όλα αυτά τα «όπλα» μπορούν να είναι ακόμη και 10 φορές πιο αποτελεσματικά όταν χορηγούνται σε πρώιμο στάδιο. «Όταν με τον προσυμπτωματικό έλεγχο μπορούμε να διαγνώσουμε τον καρκίνο του πνεύμονα σε πρωιμότερο στάδιο, η ανοσοθεραπεία – που πλέον χορηγείται και προεγχειρητικά μαζί με χημειοθεραπεία, αλλά και μετεγχειρητικά μόνη της για να μειώσει την πιθανότητα υποτροπής – καθώς και οι μοριακοί αναστολείς που χορηγούνται μετά το χειρουργείο σε ασθενείς με συγκεκριμένες μεταλλάξεις, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής. Όταν αυτά τα “όπλα” τα χρησιμοποιήσουμε νωρίς και έγκαιρα, επιτυγχάνουμε πολύ καλύτερη επιβίωση για τους ασθενείς» ανέφερε ο Παθολόγος – Ογκολόγος, Διευθυντής της Δ’ Ογκολογικής Κλινικής του «Ερρίκος Ντυνάν».